بركنارى از شهر و ديار او را مايهء توفيق اجبارى گشت و از آن پس با زن و دو پسر خود در خانه‌اى روستائى كه در محلى دلپذير در حوالى اولمپيا در سرزمين اسپارت ساخته بود زندگانى بهشت‌آسا داشت و تا نود سالگى در آنجا به تكميل تأليفات خويش از جمله تحرير آثارى گرانبها راجع به وقايعى كه خود شاهد و ناظر بوده و سهم كلانى در آنها داشته است پرداخت . ترجمهء عنوان اصلى اين كتاب از محلى بلند به مقصدى در دشت رفتن است كه اصطلاحى شده است دربارهء لشكركشى كوروش كوچك از قلب آسياى صغير ( سارديس نزديك از مير فعلى در تركيه ) تا جلگهء دجله و فرات . در قرن نوزدهم يكى از مترجمان بنام انگليسى عنوان « بازگشت ده هزار نفر » را بر اين كتاب نهاده و چنين استناد كرده بود كه چون مرحلهء بعدى اين ماجرا از پيش درآمد آن مهم‌تر شده است عنوان جديد بر نام سابق رجحان دارد . مقدمه و متن ترجمهء حاضر تا صفحهء 169 از نسخه‌اى انگليسى كه بوسيلهء بنگاه لوب « 1 » ناشر معروف آثار كلاسيك به سال 1921 در انگلستان انتشار يافت ، فراهم شده است . دنبالهء داستان بازگشت ده هزار يونانى از صفحهء 171 تا 202 ترجمه از يك شرح تحقيقى است نوشتهء پرفسور سى . ويت « 2 » آلمانى كه به زبان انگليسى هم ترجمه و منتشر كرده‌اند . در هرحال بنابر اظهار نظر تمام نويسندگان اين كتاب گزنفون از لحاظ اروپائيان گرامىترين اثر اوست . ع . وحيد مازندرانى

--> ( 1 ) - Loeb ( 2 ) - Witt